Althans zo is de gangbare gedachte waar ik me goed in kan vinden. Een elegant ontwerp heeft namelijk weinig onderdelen, minimale energieverliezen en levert maximale prestaties. Zie bijvoorbeeld mijn oude racefiets.
In markteconomische context heeft efficiëntie een bijna heilige status gekregen: een product wat goedkoper en sneller gemaakt kan worden, wordt als “beter” gezien en natuurlijk is dit ook zo. Enkele voorbeelden van producten welke efficiënter zijn gemaakt zijn bijvoorbeeld:
- ledlamp versus gloeilamp
- elektrische auto versus benzinemotor
- warmtepomp versus cv-ketel
- inductiekookplaat versus gasfornuis
Dat het kapitalisme soms rare draai aan een product geeft heeft te maken met het feit dat deze alleen gefocust is op het maximaliseren van winst. De vraag is dan niet hoe kunnen we dit product zo goed en efficiënt mogelijk maken maar hoe kunnen we dit product zo winstgevend mogelijk maken.
Een klassiek voorbeeld is hoe maak je zo goedkoop mogelijk een wit brood van 500gram? Nou je kan zoals bakkers in voorgaande eeuwen soms deden meel met krijt of gips mengen. Als je het brood weegt, lijkt er “meer” van gemaakt te zijn. Of je kunt aluin gebruiken om je broden goedkoop witter te maken. Dat de mensen dan gemalen steen eten en kinderen hieraan konden overlijden was toen bijzaak.
Gelukkig heeft de moraal het bij het bakken van een brood het inmiddels gewonnen van de efficiëntie maar dat dit nog niet bij alle producten het geval is blijkt uit het bestaan van de volgende producten:
- smartphones met een vrijwel onvervangbare batterij;
- printers die goedkoop zijn, maar peperdure cartridges vereisen;
- fast fashion die na een paar wasbeurten uit elkaar valt;
- voedingsmiddelen die zijn opgerekt met goedkope vulmiddelen.
Aan deze winstgevende truckjes gaan misschien geen kinderen dood maar zonde van je geld is het natuurlijk wel.
Waar efficiëntie het tegenovergestelde is van schoonheid is de vleesindustrie waar dierenwelzijn is geofferd op het altaar van efficiëntie. Want blijkbaar is de meest efficiëntste methode om vlees te produceren om de dieren te martelen. Uiteraard niet met het doel ze bewust pijn te doen maar gewoon omdat dit de meest efficiënte manier is om ze te produceren.
En ja waarom ook niet, we hebben het toch niet over katten of honden? Denk je echt dat een vis, kip, varken of koe stress, angst of pijn ervaart zoals wij?
Ja sukkel dat is natuurlijk allemaal allang bewezen. Het verschil tussen bijvoorbeeld honden en varkens zit niet in intelligentie of bewustzijn. Het zit in onze bereidheid om hun intelligentie en bewustzijn te erkennen. Het zit in onze keuze om hen compassie en zorg te schenken.
Het lot van één hond, kat of zelfs één varken is nog te bevatten. Veel mensen zouden grote moeite doen om een hangbuikzwijn te redden dat ze bij een straathoek zagen rondlopen, terwijl ze tegelijk industrieel geproduceerd varkensvlees eten aan tafel. Dat ene varken is een individu maar miljoenen fokzeugen zijn een abstractie.
Efficiëntie is prachtig, zolang de werkelijke kosten maar niet worden afgewenteld op dieren, mensen of het milieu. Dan heet het geen efficiëntie meer maar kapitalisme.
Reactie plaatsen
Reacties