DE PERMANENTE REVOLUTIE

Heeft Trump misschien een marxistisch idee gejat?

Wanneer we kijken naar de marxistische stromingen die vandaag de dag nog aanwezig zijn binnen de gevestigde westerse politiek, valt op dat dit vrijwel altijd groepen met een trotskistische inslag zijn. De Britse Labour Party heeft een lange geschiedenis met dergelijke vleugels, de talloze linkse splinterpartijen in Frankrijk hebben trotskistische wortels, en zelfs in onze eigen PvdA (tegenwoordig Pro) vind je van oudsher leden uit deze traditie.

Waarom is juist dit de dominante stroming van het marxisme geworden in West-Europa? Het antwoord is minder complex dan men vaak denkt. Wie zich vandaag de dag stalinist, maoïst of, god forbid, 'kimist' noemt, verbindt zich direct aan regimes die daadwerkelijk aan de macht zijn geweest. Hoezeer je de daden van deze leiders historisch ook probeert te nuanceren, je identificeert je onvermijdelijk met systemen die miljoenen levens hebben gekost. Leon Trotski daarentegen werd na de Russische Revolutie door Stalin aan de kant geschoven en uiteindelijk vermoord. Omdat hij de kans nooit kreeg om een staat op de lange termijn te leiden, kleeft er aan zijn ideologie een veel minder negatief stigma. Het blijft voor velen de "zuivere" of "onbezoedelde" vorm van het marxisme.

Het cruciale verschil tussen het trotskisme en andere stromingen is het geloof in de permanente revolutie. Dit is het idee dat het socialisme niet kan stoppen bij een landsgrens, maar pas echt succesvol kan zijn als het zich wereldwijd verspreidt. Dit staat lijnrecht tegenover Stalins doctrine van 'socialisme in één land'.

In ons huidige globalistische landschap vind ik de gedachte van de permanente revolutie nog steeds relevant, en zelfs bewonderenswaardig. Juist vanuit het Westen moeten we oog hebben voor arbeiders in landen die door het (post-)kolonialisme zijn achtergesteld. Solidariteit houdt niet op bij de douanepost.

Het is echter wrang om te zien dat de gedachte van een grenzeloze ideologische verspreiding momenteel niet herleeft op links, maar in het Amerika van Donald Trump. Hoewel Trump beweert zich volledig te focussen op het belang van de eigen burger (America First), bleek dat in zijn eerste termijn al een wassen neus; zijn beleid diende vooral de allerrijksten door middel van forse belastingverlagingen.

In zijn tweede termijn gaat hij nog een stap verder: Trumpisme is een exportproduct geworden. Bondgenoten van Trump bemoeien zich overal in Europa met de nationale politiek. J.D. Vance spreekt op een rally voor de Hongaarse (ex-)premier Orbán, Trump tweet steunbetuigingen aan de Duitse AfD, en de Reform-partij van Nigel Farage krijgt openlijke rugdekking uit de VS.

MAGA is niet langer 'Make America Great Again' in één land; het is een wereldwijd fenomeen geworden. Extreemrechts probeert zich internationaal te normaliseren om hun xenofobe en streng-christelijke gedachtegoed te verspreiden. Een verenigd extreemrechts is vele malen gevaarlijker dan een versnipperde verzameling lokale populisten.

Toch zie ik ook hoop. De Europese partijen die Trump proberen te kopiëren, stuiten op een fundamenteel probleem: culturele onverenigbaarheid. Farage doet voorzichtige pogingen om een christelijk-conservatief profiel aan te nemen door zich tegen abortus uit te spreken, en Geert Wilders schermt steeds vaker met 'joods-christelijke waarden'.

Het voordeel? In geseculariseerde landen als Nederland en het Verenigd Koninkrijk zit het overgrote deel van de kiezers helemaal niet te wachten op dit soort streng-religieus geneuzel. De noodzaak om aan te sluiten bij 'de club van Trump' dwingt deze partijen in een keurslijf dat hier niet past. Deze systematische verschillen zullen de rechtse internationale uiteindelijk weer uit elkaar drijven.

Het trotskisme staat berucht om zijn versplintering; de grap luidt niet voor niets: "Zet twee trotskisten in een kamer en je hebt de volgende dag drie nieuwe internationale organisaties." Laten we hopen dat wanneer de nieuwe rechts-populisten samen in een kamer gaan zitten, ze eindigen met dezelfde mate van verdeeldheid en een historisch laag aantal zetels. Het is alleen diep triest dat momenteel juist de krachten die lijnrecht tegenover onze idealen staan, het marxistische concept van de internationale solidariteit effectiever lijken in te zetten dan links zelf.